[ مقدمه ] هو الحكيم الحمد لواهب الحياة و العقل و الصلاة على النبى و الأهل طبيعت حقيقت جوى بشر در سير تكاملى خويش ، به بهبودى حركت خود در سه مسير هم عرض و به اعتبارى همسو ، اهتمام بسيارى ورزيده و در همين راستا اديان الهى با ارائه همين سه مسير ، توجّه انسان‌هاى حقّ جو را بيشتر به خود جلب ساخته‌اند ، اين سه مسير عبارتند از : 1 - ارتباط انسان با خويشتن ؛ 2 - ارتباط انسان با همنوعان و طبيعت ؛ 3 - ارتباط انسان با مبدأ فاعلى يا خداوند گيتى . پاره‌اى از انسان‌هاى انديشه‌مند با تكيه به خرد خويش ، بر اين باورند كه راه خود را درمىيابند ، از همين رو برخى با تجربه و آزمون راه‌هاى مختلف را درنورديده به روشى خو گرفته و حقيقت را همان مىدانند . در اين بين انسان‌هايى كه از فطرت پاك برخوردارند ، طريق انديشه خود را ابزارى بيش نديده و در پى حقيقت در افقى فراسوى انديشهء انسانيند ، از همين رو با باطنى حق‌ّجو در كشف وحى الهى كوشيده و آن را به عنوان حقيقتى و الا مىستايند . اين گرايش به وحى علاوه بر جنبه‌هاى محيطى - تربيتى در گرو پيش فرضى شهودى است كه بيشتر خداباوران آن را بديهى مىانگارند . در اين بين ، باور اسلام‌انديشان از اين حكم مستثنا نبوده ، افزون بر اين كه سيرهء رسول اعظم و آيات محكم الهى با اين انديشه ، هم‌آوازند . قرآن كتاب الهى ، كه بر خلاف تمام كتب برجاىماندهء اديان ، حاصل تجلّى كلام